Pani Joanna nie żyje

Zmarła Joanna Chmielewska. Powiedzieć, że mi z tego powodu smutno, to o wiele za mało. Mam uczucia takie, jakby zmarła moja krewna.

Pierwszą książką Chmielewskiej, jaką przeczytałem, była „Wszyscy jesteśmy podejrzani”. Dzieło dostałem od mamy. Miałem wtedy 14 lat. Oznacza to, że pani Joanna była obecna w moim życiu przez 22 lata.

Przeczytanie „Podejrzanych” wywarło na mnie wrażenie tak piorunujące, że postanowiłem niezwłocznie skompletować dzieła wszystkie pani Joanny. Był rok 1991 i na rynku było w tym czasie jakieś 18 książek Chmielewskiej, a kiedy mówię, że były one na rynku, mam na myśli, że kiedyś w przeszłości zostały wydane i ciężko było je znaleźć. „Dzikie Białko” dostałem spod lady. „Upiorny legat” uporczywie się przede mną ukrywał i znalazłem go przypadkiem w przecenie za jakieś grosze. W kolejnych latach robiło się, rzecz jasna, łatwiej, pojawiały się nowe wydania i dodruki w większych nakładach. Moja kolekcja „Chmielewskich” rosła w siłę.

Radosne Eldorado niestety nie potrwało długo. „Drugi wątek” w 1993 był pierwszą książką pani Joanny, przy której moje brwi zawędrowały na czoło — i nie dlatego, że paroksyzmy śmiechu powodowały u mnie wyjątkowo dziwne miny. To tam, o ile pomnę — a nie mogę sprawdzić, co wytłumaczę za chwilę — pojawiła się pierwsza wzmianka o homoseksualistach w książce Chmielewskiej. Można ich było poznać po damskich szlafrokach i makijażu. To tam, co sprawdziłem, pojawiła się ciotka-koszmar. Postać ciotki była tak realistyczna, że czytanie o jej znęcaniu się nad śliczną i uroczą (rzecz jasna) Kasią powodowało u mnie nieomal fizyczny ból. Nie po to kupowałem książkę Joanny Chmielewskiej, żeby czytać horrory.

„Drugi wątek” był tylko zwiastunem tego, że droga, na którą wstępują artyści, często ma jeden kierunek ruchu (że zacytuję samą Autorkę). „Autobiografia” powodowała u mnie wybuchy śmiechu np. w tramwaju — nie obchodziły mnie kompletnie reakcje współ-podróżników, ja miałem nową Chmielewską i MUSIAŁEM JĄ CZYTAĆ TERAZ. Podobnie było z „Lądowaniem w Garwolinie”, które bazowało na starym słuchowisku. Ale od „Dużej polki” nie dało się już udawać, że jest dobrze. Pani Joanna nie umiała się odnaleźć w nowej, post-PRL-owej rzeczywistości.

Przez kilka lat kupowałem książki Chmielewskiej niejako automatycznie. Jednak ich lektura sprawiała mi coraz mniej przyjemności. Wyjątkiem była „Przeklęta bariera” — postać 25-letniej średniowiecznej damy podróżującej w czasie miała w sobie tyle wdzięku, że bez problemu dało się przełknąć typowy już wtedy dla autorki sposób konstruowania komedii romantycznych bitych jedna za drugą z tej samej sztancy. Tej odmiany zabrakło we… we właściwie wszystkich pozostałych książkach Chmielewskiej, jakie się ukazały po roku 1996. A dwoma tematami, przewijającymi się coraz częściej w książkach pani Joanny okazały się homofobia i alkohol we wszelkich postaciach.

Czułem się osobiście zraniony i zdradzony. Moja ukochana artystka nie robiła tego, czego ja się po niej spodziewałem, a ja nie umiałem tego przyjąć do wiadomości. Kupowałem kolejne książki i męczyłem się, czytając je jeden raz i z ulgą odstawiając na półkę, wciąż żyjąc nadzieją, że coś się zmieni — nieomal niczym niektóre bohaterki Chmielewskiej, czekające na powrót ukochanego mężczyzny, który zdradzał je ze wszystkim, co puls miało i na drzewo nie uciekało. Aż przyszły „Byczki w pomidorach”, mające być drugą częścią „Wszystkiego czerwonego”. Tego dzieła nie zdzierżyłem i wystąpiłem o rozwód.

Pani Joanna, widzicie, nie była dla mnie „znaną autorką powieści kryminalnych”, która „przy użyciu języka ulicy” „przemawiała do każdego czytelnika” „rozweselając mimo ponurej rzeczywistości PRL-u”. Pani Joanna była MOJA i pisała DLA MNIE. Nie była jakąś tam pisarką, była tą, której powieści zbierałem, pielęgnowałem, a na czterech miałem autografy. Raz jeden wybrałem się na spotkanie z autorką i była to, rzecz jasna, Pani Joanna. Nie mogłem patrzeć na jej książki przez barierę autor/czytelnik, artysta/fan. Ja ją przecież kochałem. Jak mogła mi to zrobić?

Dwa lata terapii zajęło mi zrozumienie, że miłość jest umiejętnością przyjęcia drugiej osoby z całym dobrodziejstwem inwentarza, a nie frustrowaniem się coraz silniej, że nie chce się dla nas zmienić. Pani Joanna pisała to, co miała ochotę. Ja w pewnym momencie napisałem do polskiej biblioteki w Holandii i oddałem im jakieś 80 polskich książek, w tym wszystkie dzieła Joanny Chmielewskiej wydane po 1995 oprócz „Przeklętej bariery”. Powoli uwalniałem się od toksycznego uzależnienia. Przez kilka lat nie wziąłem w ogóle do ręki żadnej książki Pani Joanny, moja kolekcja pokrywała się kurzem. Aż podczas sierpniowych wakacji znalazłem w naszej kwaterze „Klin” (obok kilku różnych Biblii) i uzależnienie wróciło z przytupem. Nie bacząc na towarzystwo połknąłem książkę w ciągu może dwóch godzin.

Dzisiaj — nie żartuję — pracowałem w kuźni i myślałem, że czas przeczytać znowu „Podejrzanych”. „Wstępne wyniki śledztwa wykazują, że Witka udusił kolega Wiesio, wtykając mu do gardła dwa jajka na twardo” myślałem, już wstępnie testując chichoty, jakie będę z siebie wydawać przy lekturze. Kiedy wróciłem do domu wziąłem prysznic, wstawiłem wodę na makaron, zajrzałem do interwebsów i odkryłem, że Pani Joanna nie żyje.

Mój regał na książki ma na Joannę Chmielewską specjalną sekcję, w której znajduje się 26 tytułów. Jedynymi innymi autorami, których kolekcjonuję, są Michael Cunningham, Marian Keyes i Julio Cortazar. Nawet Marian Keyes nie potrafiła mnie nigdy doprowadzić do płaczu ze śmiechu i wicia się po kanapie jednym prostym zdankiem typu „A pani ruszała SIĘ?”.

Nie powinno się dowiadywać o śmierci ukochanych osób z portali internetowych.

  • i_am_keyser_soze

    Choć fanem Pani Joanny nigdy nie byłem, to zgadzam się z tym że są ludzie których nie znasz, ale są na tyle bliscy że przeczytanie w newsach o ich śmierci jest jak kop w żołądek.

  • magda

    Azaliż były osoby mrowie a mrowie?
    Ja z kolei – wot, przypadek – właśnie wróciłam z wypadu w Boczne drogi, znaczy w Góry Stołowe, które z tego jednego powodu chciałam zobaczyć. I dopiero teraz, po ponad dwudziestu latach, zrozumiałam komizm opisu „Teresa poszła z drugiej strony takiego wielkiego kamienia”…
    Z portali nie należy. Ale z radia gorzej. Wieczoru, kiedy radio podało wiadomość, że Kaczmarski nie żyje, też długo nie zapomnę.
    Dzięki za wpis.

  • Meg

    Ja czytałam w weekend Boczne drogi na przemian z I tomeme Autobiografii. To dla mnie zawsze była ucieczka w bezpieczny świat. A wczoraj? Byłam rozpierniczona w drobny mak.
    Reszta kadłuba była w ciemno.

  • Rudewredne

    Dzięki Ci za ten wpis o wytatuowany! Ja właśnie od czasu przedstawienia homo jako kolesi w szlafroczkach i w makijażu oraz tekstu zboczeńcy czy jakoś tak oraz jej wypowiedziach obraziłam się na Chmielowską. Na szczęście obraz przyszła w porę, bo niestety, ale jej nowe książki, to już nie to. Zaoszczędziłam więc czas, a przede nie musiałam się irytować głupotami, które zdarzyło jej się w tych książkach przemycać.
    Nadal jednak kilkanaście pozycji ma dla mnie nieodparty urok. I pamiętam jak lata temu dorwałam pierwszą książkę „Całe zdanie nieboszczyka” lub „Wszystko czerwone”. Jako, że byłam jeszcze pod kontrolą rodzicielską, więc czytanie po północy nie było mile widziane, a jak się łatwo domyślić odgłosy przeze mnie wydawane nie ułatwiały mi skrytego czytania. Moja mać nieco się irytowała stając zaspana na progu mego pokoju. w końcu znękana poprosiła „proszę czytaj trochę ciszej”. Tatuńcio tylko wzdychał. Jego westchnięcia stały się jeszcze głębsze, kiedy podrzuciłam maci kryminałek. Rano usłyszałyśmy, że jesteśmy wariatki. Aby udowodnić, że nie, zainteresowałyśmy ojca. Miała niezłą radochę, kiedy w nocy udałam się do toalety, a z pokoju taty (szczelnie zamknięte) wydobywał się radosny chichot.

    • Meg

      ja z Ojcem przy Lesiu i scenie z garbami, pochodniami i pociągiem rechotaliśmy i wierzgaliśmy ze śmiechu tak, że porwaliśmy pościel. Ojciec na swoim łóżku, ja na Matczynym. Matka na szczęscie, zrozumiała, ale pościel Ojciec musiał odkupić

  • Tak się czułam, kiedy umarł Pan Lem. Więc tulę. Zaś klasyki Chmielewskiej połykałam jak gęś gałki we wczesnym okresie dojrzewania (12-16, mniej więcej) i do dziś pamiętam ten zachwyt, przemieszany z kwikiem radości tudzież niekontrolowanymi łzami. Trza sobie „Lesia” odświeżyć.

  • Piękny tekst,

    oczywiście czytałem i „lesia” i „Wszyscy jestesmy podejrzani” i Całe zdanie nieboszczyka i „Romans wszechczasów” i kilka innych, acz zakochany w książkach ani w autorce nie byłem,

    No ale ja zakochany byłem w karolu Mayu, Fiedlerze, Szklarskich i podobnych klimatach:)

  • Betty

    No proszę, bez przypadek natknęłam się na ten wpis, ale – cudnie, przekazałeś to co sama myślę. Rzeczywiście, ostatnie pozycje p. Joanny nie mają już tego czaru i uroku co wcześniejsze. Nie wiem jaka przyczyna, piszesz, że to nie odnalezienie się we współczesnej rzeczywistości, być może. Ja uwielbiam Lesia i Całe zdanie nieboszczyka. Przy tych dwóch – jestem skończona dla świata:)
    Pozdrawiam!

  • Lolexis

    Nie powinno się też dowiadywać z bloga…
    Postanowiłam sobie dziś przetrzepać zakładki i oto- bach!, Miłość po 30, o, super, zobaczmy co tam słychać u naszego ulubionego kowala.. No i tu właśnie dopadła mnie jedna z najgorszych wiadomości tego roku.
    Nie czytam portali, nie mam telewizora, a na Fejsie nie podają takich wiadomości, i widać że żaden z moich znajomych nie był fanem pani Joanny..
    Zgadzam się z tobą że Ona pod koniec już mocno obniżała loty, moje najukochańsze to te pierwsze i drugie powieści, pamiętam jak czytając w wannie „Całe zdanie nieboszczyka” niekontrolowanie wyłam ze śmiechu nad sceną pogawędek Joanny z cieciem w lochu (oraz od razu skojarzenie: lochy są bardzo niebezpieczne, zwłaszcza, jak mają małe, rzucają się wtedy na człowieka).. Pamiętam jak czytałam mojej Maci w podróży „Lesia” i tak się śmiałyśmy, że ona nie mogła prowadzić.. Pamiętam, że odkąd pamiętam, moja Mać zawsze na Gwiazdkę dawała mi w prezencie książki pani Joanny, żeby nie wiem co… Pamiętam, że szukałam w necie „Wszystkiego czerwonego” bo mi się nagle na emigracji przypomniał pan Muldgaard i jego mać, i to wszystko co utkwiło mi w mózgu przez lata, dzięki Niej.. Pierwsza była Tereska i Okrętka, fazy księżyca (crescit i decrescit) pamiętam do dzisiaj.
    Jak będę w Polsce to pierwszą rzeczą jaką zrobię, będzie odnalezienie mojej Chmielewskiej kolekcji i przytaszczenie jej ze sobą do Irlandii. Nieważny nadbagaż.
    Trrreotrrralve!..

  • Ola

    Też kocham Chmielewską . To prawda , że jej wcześniejsze książki są najlepsze. Jej książkami zaraziłam mojego syna ,ma 12 lat i zna prawie na pamięć przygody Janeczki i Pawełka.
    Super dla dzieci małych jest książka o Pafnucym, którą czytam synusiowi gdy miał z 5 lat. Kiedy skończył się nam Pafnucy i czytałam mu coś innego po 5 minutach Kuba zapytał : ” Mamuś a nie napisała ta twoja Chmielewska coś jeszcze dla dzieci”. Niestety dla dzieci małych napisała tylko Pafnucego i Las Pafnucego -jak sama mówiła napisała je dla swojej wnuczki .
    Pozdrawiam,

    P.S. Twojego bloga czytuje hurtowo od czasu do czasu, lubię, świetnie napisany